Nivica, një fshat malor që ndodhet në Bashkinë e Tepelenës, në qarkun Gjirokastër të Shqipërisë së Jugut, ka një histori të gjatë dhe të pasur që lidhet ngushtë me zhvillimet historike, kulturore dhe shoqërore të krahinës së Labërisë dhe më gjerë. Ja një përmbledhje e historikut të Nivicës:

Vendndodhja dhe karakteristikat gjeografike

Nivica ndodhet në një zonë malore mbi kanionet spektakolare të lumit Nivica, në një lartësi rreth 700 metra mbi nivelin e detit. Është e rrethuar nga male dhe shpatet e thepisura, që e bëjnë natyrën e saj të veçantë dhe të mbrojtur. Zona është pjesë e Labërisë, një krahinë me tradita të forta në muzikë, trimëri dhe kulturë.

Historia e hershme

Rajoni përreth Nivicës ka qenë i banuar që në kohët antike. Gjurmë të vendbanimeve ilire janë gjetur në afërsi, dhe besohet se kanionet e Nivicës dhe zona përreth kanë shërbyer si strehë natyrore për popullsitë vendase. Zona ka qenë nën ndikimin e qytetërimeve të ndryshme: ilir, romak dhe më pas bizantin.

Shek. XVIII-XIX – Qëndresa dhe Pavarësia

Gjatë periudhës osmane, Nivica ishte pjesë e sanxhakëve të jugut dhe përfshihej në sistemin e timareve. Sidoqoftë, si pjesë e Labërisë, ajo njihej për qëndresën ndaj pushtuesve osmanë dhe për ruajtjen e zakoneve të veta. Fisi i Nivicës, si shumë të tjerë në Labëri, ka pasur rol të rëndësishëm në Lëvizjen për Pavarësinë e Shqipërisë dhe në kryengritjet kundër Perandorisë Osmane. Në shekullin XIX, banorët e Nivicës morën pjesë në kryengritjet e Labërisë dhe në Luftën për Pavarësi, duke kontribuar me burra dhe armë.

Roli në periudhën e Rilindjes Kombëtare

Gjatë Rilindjes Kombëtare (shek. XIX – fillimi i shek. XX), Nivica ka qenë një nga qendrat ku u përhapën idetë për arsim në gjuhën shqipe, vetëdije kombëtare dhe organizim politik kundër sundimit osman. Krahina përreth ishte vendlindje e shumë luftëtarëve dhe patriotëve, ndër ta edhe figura të njohura në historinë e Labërisë.

Lufta e Dytë Botërore

Në periudhën e Luftës së Dytë Botërore, Nivica dhe zona përreth morën pjesë aktive në rezistencën antifashiste. Zona malore dhe e vështirë ndihmoi forcat partizane shqiptare për të zhvilluar luftime guerile kundër pushtuesve italianë dhe më vonë gjermanë.

Pas Luftës dhe periudha socialiste

Në periudhën komuniste, fshati Nivicë u përfshi në kolektivizimin e bujqësisë dhe sistemet komunale të organizimit. U ndërtuan disa infrastrukturë të domosdoshme si rrugë, shkolla dhe ndërtesa administrative. Pavarësisht izolimit, u ruajtën vlerat kulturore, zakonet dhe këngët polifonike labë.

Nivica sot – turizëm dhe trashëgimi

Sot, Nivica është duke njohur një rilindje kulturore dhe turistike, veçanërisht falë kanioneve të saj spektakolare që janë bërë një atraksion për turistët vendas dhe të huaj. Projekti i quajtur "Nivica Project", i nisur në vitet e fundit, synon zhvillimin e ekoturizmit, kulturës vendase dhe agroturizmit në këtë zonë. Po promovohen guidat lokale, traditat e mikpritjes labë, dhe bukuritë natyrore të zonës, si Kanioni i Nivicës, ujëvarat, shpella dhe rrënojat e kalave të vjetra.

Kultura dhe trashëgimia

Nivica është pjesë e zonës polifonike të Labërisë, një trashëgimi që është shpallur Pasuri Botërore nga UNESCO. Fshati është i njohur për këndimin polifonik, kostumet tradicionale, si dhe për zakonet e forta të besës dhe mikpritjes