Shtëpia e familjes së madhe Duka, fotografuar nga gjenerali

(Amerikan, Xhorxh Scriven, në  fillim të  shekullit të 20.)

Historia e shqiptarëve është një mozaik i pasur me ngjarje, beteja dhe figura të shquara që  kanë lënë  gjurmë  të  thella në  kujtesën kombëtare. Brënda këtij mozaiku një  vënd të veçantë  zënë  dinastitë  shqiptare- familje  fisnike, që me fuqinë, mençurinë  dhe përkushtimin e tyre ndikuan në  fatin politik, kulturor dhe shoqëror të  vëndit. Në  periudha të  ndryshme historike këto dinasti kanë  qënë  jo vetëm udhëheqëse të trojeve shqiptare, por dhe mbrojtëse të  idenditetit kombëtar përballë pushtimeve të  huaja. Të  flasësh për dinastitë  nuk kemi të  bëjmë  vetëm me një  rikthim në  të  kaluarën, por një  reflektim mbi rrënjët e idenditetit tonë  kombëtar. Përmes veprimtarisë  së  tyre kuptojmë  më  mirë, se si u formuan vlerat e trimërisë, besës dhe dhe lirisë, që  mbeten thelbi i shpirtit shqiptar edhe sot. Le të  ndalemi pak tek dinastia Duka në  Nivicë  të Kurveleshit, të cilët banonin bashkarisht në një banesë të madhe. Projekti i shtëpisë  së  re trekatëshe u bë  nga një  inxhinier në  Vjenë  dhe ustai për ndërtimin e saj Vasili, erdhi nga Janina. Kur mbaroi ndërtimi i shtëpisë, burrat e familjes u ulën me usta Vasilin, i dhanë  hakën e punës në  monedha floriri. Ustai i falenderoi dhe u tha: - Kam një dëshirë:- Meqënëse ju jeni njerëz shumë  të  mirë  dhe ne nuk kemi fëmijë, unë  edhe gruaja dëshirojmë  të  pleqërojmë  këtu me ju. Jeni të  mirëpritur- ishte përgjigjia e tyre. Ustait dhe të shoqes ju caktua një  dhomë. Vasilin e merrnin fshatarët për ndërtime e kthim çatish, ndërsa e shoqja, së  bashku me gratë e familjes bënin ushqimin për atë  familje të  madhe. Pleqëruan të  barabartë  me familjarët e tjerë  dhe kur u ndanë  nga jeta, u përcollën me nderimet sipas zakonit të  zonës!  Shtëpia e Duke ishte me tre kate dhe kishte 36 dhoma, dy katet e sipërme shërbenin për banim, ndërsa në  katin e parë  gatuhej e piqej buka dhe kjo, me një sportel druri komunikonte me dhomën e madhe të  ngrënies. Shtëpia kishte oborrin e jashtëm dhe oborrin e brëndshëm. Oborri i jashtëm kishte sofa, që  mund të  relaksoheshin të  porsaardhurit. Ai mbyllej nga një  derë  e madhe druri me një  "dorë zonje" metalike të  larë me flori, që  shërbente për trokitje. Ky oborr shërbente për shkarkimin e mallrave nga mushkat. Oborri i brëndshëm ishte i sistemuar me rrugica me mozaik guri dhe lule. Në  anë  të  oborrit ishte një  mollë  e mirë  që  nga bashkëfshatarët thirrej "molla e Duke". Gjithë  çatia ishte e rrethuar nga ullukë  që  mblidhnin ujin dhe e çonin në  sterrë, prej kësaj uji vinte në çezëm, në  cep të oborrit duke zbritur me dy shkallë. Ballkonet ishin prej hekuri me zbukurime floreale. Dritaret mbylleshin me grila druri ngjyrë  gri,  ardhur nga Italia. Tre katet e shtëpisë  komunikonin me shkallë  të brëndshme prej druri. Shtëpia kishte një  kat të  nëndheshëm që  quhej sterrë, që  shërbente si frigorifer për ruajtjen e fuçive e vedrave të  bulmetit e zahireve të dimrit. Gjithë  sterra rreth e qark përshkohej nga një mur një metër ku vendoseshin ushqimet. Për suvatimin e saj u përdorën qindra vezë  përzier me lesh dhie. Në  kohë  lufte, në  këtë  sterrë, fshatarë nga Progonati, Gusmari, Rexhini e Nivica, grumbullonin plaçkat me vlerë, makina qepese, jorganë  etj, për t'i shpëtuar bombardimeve e djegieve të  shtëpive nga pushtuesit. Gjatë  luftës Italo - Greke, duke parë tym që dilte nga oxhaku, avioni grek bombardoi shtëpinë  dhe "gjylja" tre kuintal, në  formë  të  rrumbullaktë, ra mbi çati e shkallë  më shkallë, shpoi dyshemene e ra në  sterrë, ku u përplas disa herë  në  të, deri sa ndaloi pa plasur. U përpoqën burrat e fshatit ta nxirrnin, por nuk mundeshin pasi sterra ishte poshtë katit të  parë. Erdhën ushtarët italianë  të  xhenjos, duke bërë  rrjet me litarë  të  fuqishëm e tërhoqën me disa mushka, e nxorrën dhe e kanë  plasur larg fshatit, ku nga ky shpërthim  u krijua një  gropë  shumë e madhe. Gjatë  luftës së  Vlorës të vitit 1920, familja Duka kontribuoi me 120 kokë  dhën, bulmet e ushqime. Gjithashtu në  luftë  morën pjesë Fejzo dhe Vesel Duka.  

Fejzo Duka (Pikture nga Astrit Beluli)

Në  luftën për çlirimin e vëndit, familja furnizonte luftëtarët me bulmet, mish, miell, zahire, veshmbathje leshi, mushka, tagji e bar për mbajtjen e tyre. Familja e Xhelalit banonte bashkë  me djemtë  e tjerë Duka, në  të  njëjtën shtëpi të  madhe dhe si e tillë, femijet e tij nuk mbeteshin pa kujdes. Teto Rafija, s’iç njihej nga të gjithë, me krenarinë  e një  labeje, e mbajti gjallë derën e Duke.  Edhe pse ngeli e ve, ajo kurrë  nuk u dorëzua, por ja doli  që  këto virtyte tju’a rrënjoste  edhe fëmijeve të tyre. Shtëpia Duka kishte  në  përdorim 5 kuaj të  shpejtë e të  fortë, të sjellë nga  Arabia, që  shërbënin, për të trasportuar udhëtuarë  në  Vlorë  e Himarë, ku kishin shumë  miq me të cilët  bënin shkëmbimet tregëtare, blinin drithë, vaj etj; dhe shisnin bagëti e prodhime blegtorale. Krahas lodhjes  e punës, aty zjente edhe hareja, e harmonija në  ditë  gëzimi e dasmash. Mbështetur në të dhëna gojore dhe historike, hulumtimi dhe pasurimi i këngës polifonike labe, nuk konsiderohet thjesht një argëtim, por është një dëshirë e veçantë e labërve që kërkojnë të ruajnë vlerat shpirtërore për artin, pasurimin më tej me tipare themelore të polifonisë dhe vitalitetin e saj, riaktivizimin e vazhdimësinë e jetës artistike me këngët dhe ritmet e tyre karaktristike. Krahas këngës labe, në  shtëpinë e re, hyri edhe gramafoni e mandolina. Nuk mund të ndodhte ndryshe në  dinastinë Duka. Me anë  të  këtyre instrumentave, krahas këngës Labe, do të  vinin edhe këto instrumenta për ti dhënë jehonë, këngës popullore. Po le të  ndalemi pak tek gjeneza e fisit Dukaj në fshatin Nivicë  të  Kurveleshit. Por edhe këtu si në ç’do fis tjetër, iformacioni është  i mangut, i pa plotë  edhe pse fisi është i madh. Dihet që  fryma e patriotizmit në dinastitë shqiptare ishte fryma e unitetit. Bashkim përballë armikut dhe krenar përballë  historisë. Po le të kalojmë  tek dinastia Duka. Le ta nisim nga Zoto Duka, i lindur rreth viteve 1730, por që  nuk mbahet mënd viti i vdekjes. Ai la pas një  djalë, Muço Dukën, i cili lindi rreth viteve 1760 dhe jetoi deri në  vitet 1820. Muço Duka rriti pesë  djem mbas viteve 1800. Ata ishin Xhemali, Adifi, Ismaili, Avdulla dhe Yzeiri. Situata ka qënë  e qetë dhe vllazëria e mbarë edhe pse kushtet e jetesës ishin tejet të rënda në atë periudhë. Ata u morën me blektori dhe bujqësi si dega ushqyese për ta dhe blektorinë. Ata krijuan një  numër të madh e të konsiderueshëm, bageti të  imta dhe gjedhë, duke plotësuar nevojat e veta dhe shtuar tregëtinë për të tjerët. Banesa e Duke ka qënë  një  godinë me tre kate dhe përbëhej nga 36 dhoma siç’ e cituam dhe më lartë, të  cilat u shkatërruan rreth viteve 1960. Por, përveç  punëve Dukajt u përfshinë  edhe në jetën shoqërore në  veprimtari atdhetare e patriotike. Vetë  Xhelali, që mbahet mirë  mënd në Kurvelesh, luftoi me armë  në  dorë kundër synimeve grabitqare e pushtuese të  grekërve. Xhelali la pas tre djem. Ramadani i cili kreu studimet e mesme në  Austri, Vejselin dhe Feritin. Ramadan Duka e zhvilloi aktivitetin e tij në  Shijak, në Durrës. Muçua, Veri, Nekia e Herveheja  ishin fëmijet e Ramadanit. - Ai ndërroi jetë  në  vitin 1967 dhe  la pasardhës dy djem Muçon dhe Enverin. Nga ana tjetër, Muço la tre djem dhe Enveri dy. Aktualisht jetojnë nëntë  familje të  Dinastisë  Duka. Vetë Enveri në  rininë  e tij ka luajtur futboll, duke vendosur personalitetin e tij në  qytetin e Durrësit. Djali i madh, Agroni ka kryer detyrën si  Ministër i Bujqësisë, Kryetar i  Partisë  Agrare Ambientaliste, dhe Deputet i Kuvëndit të  Shqipërisë dhe sot një  bizesmen i shkëlqyer në  tregun shqiptar.

Ndërsa Armand Duka zgjidhet në postin e Zv.Presidentit të UEFA-s! “26/09/2023 3:07 PM: “ Presidenti i FSHF-së, Armand Duka nga sot do të jetë edhe në postin e Zv.Presidentit të UEFA-s, duke u bërë i pari shqiptar që arrin në një pozicion kaq të lartë në hierarkinë e futbollit Europian. Vendimi u mor sot në mbledhjen e radhës së Komitetit Ekzekutiv të UEFA-s, që zgjodhi pikërisht Presidentin Duka me votim unanim në postin e numrit dy të qeverisë së futbollit Europian. Një vendim që vjen natyrshëm duke parë kontributin e madh ndër vite të Presidentit të FSHF-së dhe eksperiencën e tij të vyer në menaxhimin e futbollit, tashmë edhe në Europë. Një tjetër votëbesim i rëndësishëm për numrin një  të futbollit shqiptar, që pak muaj më parë u zgjodh për herë të dytë anëtar i Komitetit Ekzekutiv të UEFA-s në Kongresin e 47-të të UEFA-s që u zhvillua në Lisbonë, Portugali. Në këto zgjedhje Presidenti Duka arriti një rekord teksa u rendit në vendin e parë në bazë të votave, si më i votuari, duke u zgjedhur me 45 vota në total nga 55 të tilla dhe duke marrë kështu për herë të dytë besimin e delegatëve të shumë Federatave të mëdha Europiane. Lajmi i sotëm është pa diskutim një arritje e madhe jo vetëm për futbollin shqiptar, por për të gjithë Shqipërinë e në veçanti për fisin Duka. Fisi Duka, rritej e shtohej. Kështu, Feriti la dy djem, Tomorrin dhe Bertin, që  edhe keta jetojnë  në  qytetin e Durrësit. Ashtu si dinastitë shqiptare edhe fisi Duka, ka lënë  si testament tokën, ta mbrojnë atë, ta ruajnë  lirinë, e të mbrojnë gjuhën për  ta trashëguar atë, brez pas brezi. Nën moton  “Malit i ulem në  gjunjë”, ata mundën të  blejnë  një  çiflig, prej 100 ha,  në  fshatin Petë  të  Vlorës. Aty, ku  qëndruan pasardhësit e Adifit, Avdullait dhe Yzeirit, ndërsa Xhelali dhe Ismaili qëndruan në  Nivicë. Duke kaluar nga brezi në  brez edhe kujtesa për fisin bëhet edhe  me e fresket,  mbahen mënd, data dhe vite. Adifi la një  djalë, Sefer Dukën të  datëlindjes 1879 dhe jetoi deri në  vitet 1970, ku ndërroi jetë  po në  fshatin Petë  të Vlorës, duke lënë  trashëgimtarë, Tasimin (I cili ka ndërruar jetë  në vitin 2001) , Babushin dhe Skënderin. Si’ç e cekëm edhe pak më  lartë,  Ismaili dhe Xhelali qëndruan në  Nivicë.  Xhelali la trashëgimtarë,  pesë djem, Fuatin, Fejzon, Lumanin, Gjylaniun dhe Lekon. Ky i fundit jetoi deri në  moshën 18 vjeçare dhe ndërroi jetë. Fuati jetoi deri në  viet 1970 dhe la mbrapa dy djem, Novruzin dhe Nehatin. Novruzi jetoi deri në  vitin 1991 në Gjirokaster duke lënë  pesë  trashëgimtarë, Bashkimi, Astriti, Adriatiku, Pëllumbi dhe Qemali. Kurse, Nehati djali i dytë  i Fuatit, ka dy djem Besnikun dhe Drinin që  jetojnë  në  Gjirokastër. Fejzo Duka, djali i dytë  i Ismailit jetoi 92 vjet. Vdiq në  qershor të  vitit 1991. Ai la pas këta trashëgimtarë!  Reshatin dhe Mentorin, të  cilët lanë  nga një  pasardhës djalë. Reshati i ka vendosur djalit emrin e gjyshit (Ismail) dhe Mentori i ka vendosur emrin Dritan të cilët vazhdojnë  jetën, me virtytet e para ardhësve të  tyre. Lumani ishte djali i tretë  i Ismail Dukës , fatkeqësisht nuk la pasardhës dhe ndërroi jetë  në  vitin 1966, në  rrethana misterioze, krejt të pa njohura. Kurse Gjylani Duka la mbrapa tre djem dhe katër vajza. Ai ndërroi jetë  në  vitin 1968. Në  këtë  fis, kemi përmendur vetëm meshkujt e dinastisë, si trashëgimtarë, pamvarsisht nga lindja e vajzave, që edhe këto nuk ishin të pakta në numër. Djemtë  e  Gjylaniut janë, Birbili, Tahiri dhe Tajari. Tani të  kthehemi tek Hamdi Duka, i cili ndërroi jetë  në  Petë  të Vlorës, duke lënë mbrapa këta  trashëgimtarë. Veiz Duka president i një firme të  sukseshme në  Vlorë, i cili ka tre djem. Djali i dytë, Avdullai që ka emrin e gjyshit, ka dy djemtë, Lavdoshin dhe Fatosin, që  ecin në  gjurmet e fisit Dukaj. Edhe Dalip Duka vdiq në  Petë  të  Vlorës, i cili la një  djalë Kujtimin, i cili jeton në  Petë  me djemtë  e tij. Idriz Duka ndërroi jetë  në vitet 1970,  dhe la mbrapa katër djem, Delon, Agimin, Idrizin, dhe Myzaferin. Të  gjithë me pasardhës. I fundit Xhedo Duka më  i vogli i brezit kaluar, ndërroi jetë  në  Petë  të  Vlorës në  vitin 1998 dhe la mbrapa tre trashëgimtarë, Gurin, Besimin dhe Kastriotin. Në  fisin Dukaj bën pjesë edhe Eveli, i cili nuk la pasardhës dhe ndërroi jetë  në  vitin 1946. Historia e tyre është  kujtesa jonë, se patriotizmi fillon me sakrificë  dhe mbaron me lavdi.!  Duke përfunduar sot nga dinastia Duka jetojnë  rreth 49 familje ku numurohen mbi 90 burra e djem të shpërndarë në shumë  rrethe të vëndit, por që  jetojnë si një  familje mbi bazën e traditës së trashëgueshme brez pas brezi. Le të  jetë  gjurma e tyre një  dritë, që udhëheq brezat. Ndjesë për ndonjë paqartësi, apo ndonjë  gabim, për arsye se këto të  dhëna janë intevistuar që  në  shtator të  vitit 2004. Ndaj me ndihmën tuaj, besoj se do të plotësohet me të  dhëna te tjera për  vitet pasardhëse. Besoj se dinastia Duka do të  na mirekuptojë, për këtë  shkrim, në  ditët e sotme. Duke ju uruar suksese,  jetëgjatësi dhe palëkundshmëri në vijën pa përthyerje të tratidës, po e mbyllim me një  tabelë të pemës së  trungut familjes, e cila është e pa plotë, por që  do të  pasurohet nga vetë  dinastia Duka, duke e lënë si trashëgimi për brezat e të ardhmes.