loader
Loading...
MIRUA E TËRBAÇE
4 muaj më parë

MIRUA E TËRBAÇE

Sapo kishte kaluar mesi i shekullit të tetëmbëdhjetë. Varfëria mbretëronte kudo në trojet arbërore. Rritja e taksave ishte shndërruar në një litar që shtrëngohej çdo ditë rreth qafës së banorëve nën sundimin e Perandorisë Osmane. Fshatarët, që mezi mbanin gjallë familjet me bukë misri dhe lakra të egra, detyroheshin të paguanin taksën mbi prodhimin, haraçin për tokën, detyrime të jashtëzakonshme në kohë krizash, si edhe barrë shtesë nëse ishin të krishterë. Detyrimet shtoheshin pa mëshirë, ndërsa sofrat varfëroheshin gjithnjë e më shumë. Taksat e rënda jo vetëm që hapnin plagë të reja në jetën e popullit, por shpesh çonin edhe në përplasje të armatosura. Sa mbyllej një kryengritje në një krahinë të Labërisë, shpërthente një tjetër diku më tej. Kapedanët e atyre kohëve qëndronin në ballë të këtyre përballjeve, të gatshëm të jepnin jetën për të mbrojtur nderin e tokës së tyre. Lumi i Vlorës ishte kthyer në një problem të madh për administratën tatimore osmane. Taksidarët ktheheshin duarbosh nga këto anë. Refuzimi ishte i hapur dhe qëndresa ishte më se e vendosur. Do t’i shtypim me forcë, kishte deklaruar mytesarifi i sanxhakut të Vlorës. Nëse nuk paguajnë detyrimet, do ta mallkojnë veten, - kishte shtuar ky pasha i pashpirt. Nuk vonoi dhe ekspedita ndëshkimore që shoqëronte taksidarin u nis drejt Lumit të Vlorës. U nisën pa lindur dielli, por me shqetësimin se po hynin në një zonë të rrezikshme, ku pushka dhe jatagani nuk e njihnin frikën. Taksidari ishte një burrë hijerëndë, i veshur me pallto të gjatë e të errët që i zbriste poshtë gjunjëve. Në brez mbante një rrip të gjerë ku fshihte letra, vula dhe ndonjë armë të vogël. Në dorë mbante gjithmonë bastunin e tij, si shenjë pushteti dhe frike. Ai vendosi ta fillonte nga Tërbaçi, fshati më problem për rebelizmin e tij kundër taksave. Taborri arriti në këmbët e kodrës që të çon në Tërbaç, aty ku mali dhe lugina e Shushicës bëhen njësh. Sapo zbriti nga kali, iu afrua burrit të parë që i doli përpara, Skëndo Stratit, një burrë shtatlartë me fytyrë të rreptë. Taksidari kërkoi ujë dhe Skëndua, sipas zakonit të vendit, i solli një bucelë me ujë të freskët. Ndërsa taksidari rrëkëllinte ujin e ftohtë, e pyeti Skëndon pse tërbaçiotët nuk paguanin taksat që i takonin Perandorisë. Sapo dëgjoi këto fjalë, fytyra e Skëndos u ngrys si një ditë dimri. Nuk e la të sapoardhurin të vazhdonte më tej. Nëse keni ardhur për taksat, aga, më mirë kthehuni andej nga keni ardhur dhe pa humbur kohë. Refuzimi ishte i hapur. Autoriteti i Perandorisë u ndje i sfiduar. I fyer dhe i pushtuar nga zemërimi, taksidari dha shenjë me dorë. Një rojë i fshehur pas shkurreve ngriti armën dhe mori shenjë. Krisma çau ajrin dhe jehona mbërriti në honet që të çonin deri në majën e malit të Çikës. Skëndua u rrëzua për tokë. Një rrëke gjaku vaditi dheun e thatë. U përpoq të ngrihej, por trupi nuk iu bind dhe mbylli sytë përgjithmonë. Këtyre arnautëve të paudhë as plumbi nuk ua merr jetën, -murmuriti taksidari me mllef, ndërsa u hodh me nxitim mbi kalë. Shpejt! -të largohemi. Mësimin ua dhamë. Të tjerët do ta kuptojnë se me perandorinë nuk bëhet shaka- th taksidari nxitimthi. Lajmi i gjëmës mbërriti në çdo shtëpi të Tërbaçit. U mblodhën të mëdhenj e të vegjël dhe e përcollën Skëndon me vajtime e ligje për në banesën e fundit. Asaj që nuk iu thanë asnjëherë lotët ishte motra e tij e vetme, Miro Kostë Stratit, apo siç e thërrisnin bashkëfshatarët, Mirua e Tërbaçe. Për Miron kjo ishte drama e radhës. Të atin e kishte humbur si nizam në shkretëtirat e largëta të Arabisë dhe sot po humbiste edhe vëllanë e vetëm. Motër e vëlla ishin rritur jetimë, duke u mbështetur te njëri-tjetri si dy degë të së njëjtës rrënjë. Për Miron, vdekja e Skëndos nuk ishte thjesht humbja e vëllait, por rrëzimi i shtyllës që e kishte mbajtur atë gjithë jetën në këmbë. Ditën e varrimit, mes vajit e dhimbjes, Mirua u betua pa zë. Megjithëse grua, ajo vendosi të merrte hakun për të vëllanë dhe për të gjithë ata që ishin ndëshkuar për rebelizmin kundër pushtuesve. Hidhërimi i saj u kthye në një urrejtje të papërmbajtshme që nuk do të ndalej derisa gjaku të paguhej me gjak. Që nga ai çast, Miro Tërbaçja hipi mbi krahët e legjendës. Nuk priti gjatë. Të nesërmen u vesh si burrë, mblodhi flokët dhe i futi thellë poshtë qylafit. Mori pisqollën e jataganin, shaloi kalin e bardhë dhe u nis drejt Vlorës. Djemtë e Tërbaçit nuk e lanë vetëm por u bënë krahë për të. Gjëja e parë që bëri në Vlorë ishte të shkonte te berberi për të prerë flokët. Dhe rapsodi gdhendi vargje që nuk do të harrohen:

O berber, more vëlla,

Një hall kam, Mirua tha,

Dua flokët të m’i presësh,

Porsi djalë të më krehësh…

Sanxhaku i Vlorës në ato vite përfshinte jo vetëm qytetin me portin e tij, por edhe krahinën e Lumit të Vlorës, Kurveleshin, Himarën, një pjesë të Mallakastrës dhe fshatrat e gjithë Labërisë. Sado i mbrojtur të ndihej nga garnizonet që kishte nën hyqmë, sanxhaktari e dinte mirë se mjaftonte një plumb në një rrugicë të errët për t’i marrë jetën. Një parandjenjë e rëndë e brente: tërbaçiotët nuk do t’ia falnin gjakun e derdhur. I tronditur, vendosi të largohej fshehurazi drejt Mallakastrës e të qëndronte aty deri sa zëmërimi i lebërve të fshitej. Të gjitha përpjekjet e Miros dhe djemve të Tërbaçit për ta gjetur në Vlorë dështuan. Por intuita e gruas rrallë tradhton. Mirua u nis drejt sarajeve në Mallakastër. Porta e rëndë qëndronte e mbyllur dhe rojet kontrollonin çdo hyrje e dalje. Mirua shkoi drejt e në portë dhe u tha rojave se kishte një ferman urgjent, që duhej t’ia dorëzonte mytesarifit në dorë. Rojet e besuan dhe e njoftuan sanxhaktarin. Ai doli rëndë-rëndë në shkallët e sarajeve. Mirua u ndodhën ballë për ballë me të. Ishte çasti i duhur. Mirua nxori pisqollën. Plumbi i parë është për tim vëlla që e vratë pabesisht. I dyti për tim atë që vdiq djalë i ri shkretëtirave të Arabisë. Dy krisma u dëgjuan dhe pashai hijerëndë u rrëzua për tokë. Betimi u përmbush dhe populli prapë këndoi:

Koburet i nxjerr nga brezi,

Dhe Pashait seç ia ndezi,

Një në zemër, një në kokë,

Të vdekur e la për tokë.

Mirua e përmbushi betimin e saj dhe u ndje e lehtësuar. Hipi si rrufe mbi kalë dhe u kthye si shqiponjë andej nga kishte ardhur. E ndoqën, por nuk arritën ta kapnin. Legjenda thotë se ajo e mbylli jetën te dajot e saj në Dhëmblan të Tepelenës. Që nga ajo kohë, Mirua e Tërbaçes u kthye në një frymë që endet mbi malet e Labërisë. Populli e shndërroi atë në legjendë, dhe legjendat kanë privilegjin të mos vdesin kurrë.