Në gjysmën e dytë të shek 20, kënga labe eshtë regjistruar si një dukuri folklorike më shumë sesa shumë dukuri të tjera të jetës kulturore dhe artistike të kësaj krahine duke o bërë çdo fshat e çdo grup. Ka disa arsye por unë nuk do merem me këta faktorë,thjeshtë dua të evidentoj këngën e Bënçës, si fenomen kulturor nga më masivet dhe procesin evolues të këngës Bënçore.. Sivjet në këtë verë festojnë 60 vjetorin dy nga grupet polifonike më të mira,grupi i Pilurit Vlorë dhe grupu i Bënçës Tepelenë,gjej rastin ti uroj edhe mijra vjet kënga e tyre..Lind pyetja? Kush i formojë, pse u ritën kaq shumë në performancën e tyre, ishte koha, ishte indiviti, ishte rastësia, apo kënga do bëhej fenomen edhe pa këto kushte dhe faktorë..

Kënga e grupit të Bënçës ishtë fenomen i personalizuar,pa dyshim mbi një supstrat po kaq të hershëm,por që e ngriti në nivele kaq të harira si nga, melodia, nota apo harmonia,a  vokali kompaktsia dhe tekstet, ishte faktori indivit dhe këtu e kam fjalën për këngëtarin, krijuesin dhe interpretuesin, njeriun që ska të dytë për nga dashuria për këtë këngë, gjeneralin,artistin e popullit Golik Jaupi,që me vullnetin, sigurinë,pasjonin dhe sakrificën e tij ai vazhdon të jetë po kaq i përkushtuar dhe cilësisht edhe sot.Po kaq i rëndësishëm ështe edhe kontributi i shumë antarëve të grupit në këto gjashtë dekada. Respekt për ata që nuk jetojnë dhe mirnjohje për ata që janë dhe kontibojnë në këtë grup,si kthyes,hedhës dhe isot. Por si këndon Bënça?si ka kënduar dikur? si u ndryshua kjo këngë dhe si është ajo sot.. Sigurisht kënga ka ardhur duke u evoluar, nga më të thjeshtat deri tëk të përbërat. Nga kënga e shtruar, me tona të ulëta tek kënga me ritën me tone mesatar, e deri tek këngët duet me nota të larta,më refrene të gjata dhe rimikë dinamike.. Ka nisur me këngët e shtruara,një varg e gjysëm me iso të gjata Psh,

Bënça përbi Tepelenë,

O shokë more.

Apo,

Bilbil natë e ditë

Ti ligjërove

Kur erdhi pranvera

Pse pushove pse...

Në vitet 70 kënga e Bënçës bëri kapëcimin e parë, nga këngë e shtruar në këngë me ritëm,me katër vargje dhe me refren.Më pas kësaj forme të re ju shtua edhe elementi duet,një strof njëri një strof tjetri. Kulmin evolimi i këngës hariti në duetin e Golikut me Paron me këngën.

Bij çobanës neve jemi

Dhën e dhi kullotur kemi...

Ku kënga ndahet në mes solistave, Golikut dhe Paros,një marje dhe refren vajza dhe një marje dhe refren djali.Akoma më shumë evolimi erdhi në këngën

70 vjeç mbushe vërtet

Por për ne qëdron 20

Se ke marksizmin në gjak

Jeta me popull stë plak...

Në këtë këngë vargjet ndahen mes njërit marës dhe marsit tjetër. Këtu dueti bëhet më i fuqishëm më i fortë emocionalist dhe më profesional. Ky duet nuk ishte realizuar deri athere në asnjë format muzikor të këngës popullore. Kulmin kënga Bënçore e harrin në 1983 me një këngë emblemë për udheheqsin e kohës

Kënga ka brenda një marje, dmth duet dy vargje Goliku dy Paro, refrenin e parë, një shtrirje me nota të gjata me ison dhe refreni i dytë duke e bërë këngën një orkestër polifonike...Kënga e Bënçës i ka brenda të gjitha llojet e melodive,ka këngë epike, këngë lirike, këngë trimërie, këngë dedikuse etj. Ja këngët epike psh.

Shqipëri syri dyfekut

Shkele në rugë të rënda

Udhë të pa shkela kurrë

Po s,të shkau kurë këmba.

Apo:

Ngreu moj evrope shpresës

Ti japsh besë vëndit të besës

Se na le në mes të presës

Ngreu mjalto lulen e vesës..dhe shumë këngë të tjera..Po kaq të bukura si nga melodia dhe nga teksti janë këngë lirike psh.

Te kumbulla dëndëshore

Vjen milorja pikalore

Sa kësh mjel qyqe cangadhe

Sikur fjeta në të madhe

Tjetër këngë lirek me vargje brilante eshtë:

Mos e mbush lule xhybenë

Se lanë shkretë kopenë

Mjeri për gërshetat degë

I shkreti për faqet shegë....

Po kaq të bukura dhe emocionale janë këngët e trimërisë ..të kënduara për heronjtë e Tepelenës, psh. Si kënga e Xheladin Beqirit,

Xheladin o trim i rrallë

Syn s shotës keshe mar

Shtatin lis t Këndrevices

Gjoksin e Azem galicës

Kënga e Mustafa Matohitit

Ç,pan lulet që u mbështenë

Bilbilat këngën e prenë

Labet logatet i ngrenë

Se këndojnë Mareglenë...

Ose këngs për Abas Shehut.

Moj lëndina mbi pallçije

Kuror përmbi Tepelenë

Gjoksi yt me 300 yje

Tok me ta dhe Abas Shenë.

Një vlerë të veçantë kanë këngët dedikuse si për krahina apo qytete.Psh kënga lapidar. Tepelena tepelena..

Ku zë e xhindoset era

Kush i ka fjalët të prera

Ku ndahen honet e thella

Ku lan syt me vjos kështjella...

Apo tjetra..

Labëri larë në hënë

E stërrallta maj e rrënjë

Labërri zonja qesqine

Shkrepet fole gjeraqinë...etj

Gjithashtu kënga për krahinën heroike të Kurveleshit

Këtu majat s,quhen maja

Për mbi ta jan bijte e saja

Këtu hordhit e mëdhaja

Hyjnë bejka e dalin llaja...

Lrika e Bënçës ishte po kaq e bukur melodjoze dhe metaforike sa dhe epika apo këngët dedikuse, por u binte shkëlqimi para vargjeve ritmike me rimë të puthitur dhe emocionale të moralit kohor.

Moj thëllëz moj gryk zënë

Me flokët ngjyer në tëndë

Ç,ke që më shkon nën tënd

Me çap termet tunde vënd

Përballë meraforës

Moj maje e malit me borë

Që s,qase re në sinor

Emri yt gëzim lirie

Lule në ç,do buzë fëmije..

Edhe sot kënga e Bënçës vazhdon të jetë në këngët e dashura dhe të preferuara për polifonët,edhe sot ajo përfaqsohet mirë nëpër evente,festivale dhe koncerte brënda dhe jashtë vëndit në mënyrë dinjitoze,ajo është duartrokitur dhe kështu e urojnë edhe në dekadat që vijnë...Goliku si gjithmonë e ka emrin,Golik në mal e në këngë,a.ai ka fuqinë,cilësinë dhe dashurinë për të kënduar dhe shumë dekada plot shëndet dhe pasjon për këtë këngë për Bënçën dhe emrin e saj që e njohu dhe njihet si Bënça e këngës ..